Skip Navigation LinksLanger-Leven

Kunt U zich voorstellen dat over een jaar of 10 in Uw krant het volgende bericht staat?

Doorbraak! Verjongingspil ontdekt!

Onderzoekers hebben een pil ontwikkeld die daadwerkelijke verjonging mogelijk maakt. Iedere oudere die deze pil slikt krijgt het lichaam van een dertigjarige. De pil is uitgeprobeerd op mensen van allerlei leeftijd en bleek zelfs werkzaam bij hoogbejaarden.

'Ik wist niet wat me overkwam', zo vertelt mevrouw Jansen (85). 'Mijn zoon werkt in dat laboratorium en hoewel hij eerst weigerde mij die pil te geven omdat hij niet met zijn oude moeder durfde te experimenteren, heb ik m toch opgeëist en ben ik gaan slikken. Eerst kreeg ik meer energie, maar ik zag geleidelijk aan ook dat mijn huid weer strakker werd, en ik heb ook het gevoel dat ik weer beter kan onthouden. Laatst zag iemand mij aan voor mijn dochter van 60. Volgens mijn zoon is dit nog maar het begin'.

Het is een verzonnen bericht, maar denkt U dat het ooit werkelijkheid zou kunnen worden?

Veel mensen vinden dit een belachelijke vraag. Ze willen zo'n pil helemaal niet! Verouderen hoort bij het leven, zo vinden ze. Niemand wordt in hun ogen ooit beter van zo'n pil (en het milieu al helemaal niet). En is het bovendien niet allemaal kwakzalverij?

Maar toch…. iedere keer als ze na hun veertigste in de spiegel kijken is er een rimpel bijgekomen. En als dat alles was…..Het plezier in gewoon bewegen (of in seks) wordt met het klimmen der jaren steeds minder vanzelfsprekend. Een avond lekker eten verraadt zich ogenblikkelijk via de weegschaal. Een avondje drinken betekent een verloren dag erna. Als je op een feestje binnenkomt schrik je van de ouwe koppen, en besef je plots dat jij er zelf ook zo uit ziet. Het geheugen loopt terug, je tanden gaan los zitten en steeds sterker wordt de angst dat een vlekje op je arm, een keertje diarree, een paar vreemde hartkloppingen de aankondigingen zijn van een martelend einde. Goh wat is die veroudering toch mooi!

In 1511 ging de Spaanse ontdekkingsreiziger Juan Ponce de Leon op zoek naar de bron van de eeuwige jeugd. Die vond hij niet, maar hij ontdekte wel Florida. Aan het eind van de 19e eeuw meldde een al wat oudere onderzoeker dat hij zijn jonge vrouw weer kon bevredigen dankzij injecties met een extract van hondeballen. Het werd een hype, duizenden artsen gingen dergelijke injecties geven, maar een kortdurende, want het middel werkt niet. Een andere prof  meende stellig dat in Bulgarije zoveel stokoude mensen wonen omdat ze zo veel yoghurt eten, hetgeen volgens hem heilzaam werkt tegen de rottingsprocessen in de darmen die de veroudering aanjagen. Sinds deze ontdekking heeft yoghurt  een prominente plaats in menige maaltijd, maar dat is vooral omdat yoghurt lekker is. Veroudering wordt niet door rottingsprocessen veroorzaakt, yoghurt helpt er niet tegen en Bulgaren worden niet zo stokoud. De lijst kan naar believen worden aangevuld: darmspoelingen, transplantatie van apeballen, het eten van abrikozenpitten, soms werden ze geadviseerd door oprechte maar naieve wetenschappers, soms door oplichters, maar in alle gevallen geldt: de middeltjes werkten niet. De bron van de eeuwige jeugd is nog niet gevonden.

Door deze eindeloze stroom van mislukkingen (en oplichterij) zijn veel wetenschappers kopschuw geworden: ze durven niet meer hardop te spreken over de zoektocht naar de bron van de eeuwige jeugd uit angst dat ze dan op een lijn worden gesteld met fantasten en charlatans. Dat is begrijpelijk, maar toch niet terecht: als men ook zo had gereageerd op mensen die  met  aan hun armen bevestigde vleugels van een rots af waren gesprongen was het vliegtuig nooit uitgevonden. Met andere woorden: het gaat altijd met vallen en opstaan, maar de wetenschap heeft de kracht om uiteindelijk een probleem op te lossen. Dus waarom niet de veroudering? Het publiek snakt er naar – kijk maar eens op de potjes in de gemiddelde drogisterij.

Vooral in de Verenigde Staten, maar ook in Japan, Duitsland en andere landen (nauwelijks in Nederland) bestaan onderzoeksinstituten waar men op zoek is naar het geheim van de veroudering en wat daar tegen valt te doen. Ik heb die instituten gebeld en zo telefonisch 60 verouderingswetenschappers ondervraagd over hun werk en hun verwachtingen. Slechts enkele van die onderzoekers meent dat we ook in de toekomst gemiddeld 75-80 jaar zullen worden, het gros voorziet spectaculaire ontwikkelingen. De in Texas werkzame Nederlandse onderzoeker Jan Vijg: 'Het is natuurlijk speculatie, maar ik denk dat de kans dat mensen die nu rond de 40, 50 zijn misschien wel 150 zullen worden eigenlijk best groot is'. Onderzoeker Aubrey de Grey gaat het verst met zijn voorspelling dat een leeftijd van 5000 jaar binnen afzienbare tijd tot de mogelijkheden behoort.  Het gemiddelde van al die 60 schattingen die ik lospeuterde was 292 jaar.

Dus laten we de meest recente ontdekkingen maar eens op  een rijtje zetten (en dan opnieuw bekijken of U  dat wel wilt).

 

Ontdekking 1: Er is geen maximum leeftijd

Een eeuw geleden stierven mensen gemiddeld tussen hun 40e en hun 50e levensjaar. Iemand van 50 jaar heette oud. Het is niet voor niets dat de Duitse kanselier Bismarck de pensioengerechtigde leeftijd op 65 stelde: er waren niet zo veel mensen die dat haalden, dus dat was toen nog prima te betalen. Dankzij uitvindingen als waterleiding, riolering en antibiotica hebben we er in een eeuw tijd echter zo'n 30 jaar levensverwachting bijgekregen.  Ook in de derde wereld is de levensverwachting overigens toegenomen.

Iedereen kent de verhalen over stokoude mensen in de Kaukasus en in Zuid Amerika. Bij nader onderzoek bleken de onderzoekers toch iets te goedgelovig te zijn geweest. De veronderstelde hoge leeftijden konden niet bewezen worden, of er was gewoon sprake van bedrog. Het voorbeeld wordt gegeven van een Russische jongen van 20 die onder de dienstplicht trachtte uit te komen door zijn leeftijd 40 jaar hoger op te geven. Die leugen moest hij vervolgens een leven lang volhouden.

Van de Française Jeanne Calment is wel bewezen dat ze 122 jaar is geworden. Een groot deel van haar leven rookte ze en ook de fles liet ze niet staan. 'Ik heb maar een rimpel en daar zit ik op' grapte ze graag, maar de foto's aan het eind van haar leven laten niettemin een verschrompeld wezentje zien. Zo is oud worden niet echt aantrekkelijk. Toch zong ze ter gelegenheid van haar 121e verjaardag nog wat krakende stukjes op een cd.

We worden dus steeds ouder. Gaat die trend eindeloos door?

Wetenschappers zeggen dat ze nog geen bewijs hebben van het bestaan van een limiet.

Als je het lichaam goed onderhoudt,  kapotte onderdelen vervangt, lijkt er geen reden waarom een mensen niet 200 of 1000 jaar zouden kunnen worden. Bij proefdieren hebben we daar de eerste aanwijzingen al van gevonden redeneren ze. Nog niet zo lang geleden meende men dat 100 jaar de maximum leeftijd was die iemand zou kunnen halen. Inmiddels zijn er bijna 100 mensen van wie bewezen is dat ze ouder dan 110 werden.

 

Ontdekking 2: Gezond leven helpt niet veel

De overheid probeert ons een levensstijl op te dringen die voor de meesten niet vol te houden is: niet roken, meer bewegen, minder drinken, afslanken, enzovoort, en dan bij voorkeur allemaal tegelijk. De gedachte hierachter –preventie – is wel goed, maar het effect is nogal beperkt zolang de grootste boosdoener buiten schot blijft: de veroudering. Roken of alcohol zijn niet 100% dodelijk, veroudering wel.

Als je met mensen praat over langer leven, dan zegt nagenoeg iedereen: ik hoef niet zo lang te leven, als ik maar geen akelige ziekte krijg. Aan het advies van de overheid heb je wat dat betreft niet veel: wie supergezond leeft (en niet onder de tram komt) krijgt daar wel zo'n tien extra levensjaren voor terug (hoewel dat lang niet zeker is), maar daarna wacht alsnog een akelig einde via kanker of hart- en vaatziekte of één van die andere meer dan 100 kwalen die met veroudering samenhangen.

Nu probeert men dat leed te bestrijden door voor iedere ziekte apart een heleboel onderzoek te doen, maar dat is een gebed zonder end: oude mensen zijn zwak en kwetsbaar, op het moment dat je kwaal 1 hebt bestreden duikt kwaal 2 op. Je bent bezig met het verlengen van de ouderdom, niet met het verlengen van de jeugd. Eigenlijk zouden de Hartstichting en de Kankerbestrijding en de overheid hun fondsen moeten bundelen om  hun gezamenlijke vijand te bestrijden: de veroudering. Als dat lukt voorkomen we daarmee ook 90% van ziektes als hart- en vaatziekte en kanker.  Als je verjongt wordt je kans op die ziektes navenant kleiner.

 

Ontdekking 3: Het zit in de genen

Veel mensen denken dat we verouderen als gevolg van een soort verouderingsgen, maar dat is onmogelijk. Bij de bevruchting wordt een nieuw mens gemaakt op basis van kopieën van het DNA van beide ouders. Maar dat kopiëren gaat niet altijd foutloos, niet alle genen worden correct doorgegeven, en dat kan dan aangeboren afwijkingen tot gevolg hebben. Als er wel een verouderingsgen zou bestaan, dan zouden er ooit mensen op aarde geboren zijn bij wie door een kopieerfout dat verouderingsgen afwezig zou zijn. Die zouden dan eeuwig leven! En de kans dat die dat gen door zouden geven is ook erg groot. Dus dan zouden er veel meer mensen eeuwig leven. Dat is duidelijk niet het geval.

Niettemin heeft veroudering alles met genen te maken: wie 'sterke'genen heeft maakt een grote kans gezond oud te worden, en dat zie je dan niet aan één persoon maar aan een hele familie. Mevrouw Calment is weer een voorbeeld: haar hele familie werd stokoud. Als je de leeftijden van haar 6 meest recente voorouders optelt kom je op een totaal van 477 jaar. Bij een gemiddelde familie is  dat maar 289 jaar.

Maar welke genen? En kunnen we die aanpassen? De mens heeft 25.000 genen, maar men vermoedt dat slechts een klein  aantal genen een rol speel. Uit onderzoek met proefdieren is gebleken dat je soms maar enkele genen hoeft te blokkeren of te stimuleren om een spectaculaire levensverlenging te bereiken. Onderzoeker Michael Rose: 'Ik heb met mijn eigen handen de veroudering van mijn proefdieren uitgesteld. Ik heb het ene organisme op zijn laatste benen zien lopen en een ander organisme, dat net zo oud was, zien floreren'.

Maar misschien hoeven we het genetisch materiaal niet eens te veranderen, maar kunnen we slechte genen blokkeren en goede genen  stimuleren met behulp van geneesmiddelen. De veel geslikte statines zouden daar een voorbeeld van zijn.

 

Ontdekking 4: Verjonging kan (bij proefdieren)

Ratten worden doorgaans niet ouder dan een jaar of twee en dat staat ongeveer gelijk aan een mensenleeftijd van 75-80 jaar. De Amerikaanse onderzoekers Bruce Ames en Tory Hagen gaven oude ratten gedurende een maand twee voedingssupplementen: liponzuur en carnitine. De resultaten waren opvallend: 'Hun hersenen zagen er beter uit, ze zitten vol energie, waar we ook naar keken, het was steeds een verjongd dier. Het leek wel of ze de macarena dansten', zegt Ames.

En collega Hagen: 'We zagen ook een herstel van het geheugenverlies. Deze dieren leken veel krachtiger en veel actiever dan de dieren die deze voedingssupplementen niet kregen. Dit is het equivalent van het verjongen van 75-80 jarigen tot middelbare leeftijd.'

Deze middelen zijn ook bij de drogist/apotheek verkrijgbaar, maar of ze bij mensen ook werken dat weet nog niemand.

Andere onderzoekers slaagden erin het zenuwstelsel van muizen te verjongen: ze kregen een zogenaamde antioxidant toegediend  waardoor ze in een doolhof veel beter de weg konden vinden dan hun onbehandelde soortgenoten.  De stof die ze hadden toegediend gekregen was een synthetische versie van het antioxidant Super Oxyde Dismutase, kortweg SOD – een stof die normaal in het lichaam hoort. Er zijn wel rijken die zich zelf inspuiten met deze stof, maar of dat ook zin heeft is een open vraag.  

Ontdekking 5: Alt-711 (bij mensen)

Naarmate iemand ouder wordt 'klitten' de moleculen  in zijn/haar bloedvaten aan elkaar en als gevolg daarvan worden deze bloedvaten steeds minder soepel. Daardoor neemt de kans op hart- en vaatziekten fors toe. Het fenomeen heet 'crosslinking' en het speelt ook een rol bij het ontstaan van rimpels.

Het middel Alt-711 (ook wel Alagebrium) kan deze crosslinking weer (deels) ongedaan maken,  het bloedvat wordt weer soepel en de kans op hart en vaatproblemen wordt kleiner. De patiënt is verjongd.

Dat dit mechanisme werkt is inmiddels wel aangetoond, zowel bij proefdieren als bij mensen. Ook lijkt het middel veilig. De vraag is alleen of het voldoende werkt om massaal zo'n pil te gaan slikken. In allerlei ziekenhuizen wordt dat nu op mensen onderzocht.  De fabrikant blijft optimistisch want hij heeft nog 300 vergelijkbare stofjes gevonden. Faalt Alt-711 dan doet een andere stof het wellicht beter.

Ontdekking 6: Hongeren verlengt het leven

Dat het bij ratten en muizen werkt weet men al sinds 1930: je geeft ze 30% minder calorieën te eten dan ze graag zouden doen, je voorkomt vitaminetekorten en dan  leven ze soms wel drie keer zo lang als soortgenoten die hun buikje rond kunnen eten. En ze blijven fit: terwijl hun volgegeten soortgenoten aan kanker en hart- en vaatziekten bezwijken tonen zij hun levenslust door hun vacht te poetsen en er vrolijk op los te copuleren. Ook met apen (dichter bij de mens dan muizen) lijkt deze calorische restrictie te werken. Zeer bemoedigend is ook dat het laatste onderzoek aangeeft dat deze calorische restrictie ook nog zin heeft als je er later in je leven mee begint.

Alleen:  het is verschrikkelijk moeilijk om te leven op zo'n 1500 caloriëen per dag (wel aangevuld met vitamines en mineralen, maar daar krijg je geen verzadigd gevoel van).

Van ongeveer 150 mensen is bekend dat ze dit hongerdieet proberen te volgen, maar een korte peiling maakt duidelijk dat de meesten het hongeren maar kort volhouden. Onderzoekers zijn daarom op zoek naar een pil die hetzelfde kunstje doet. Een van de kandidaten daarvoor is het geneesmiddel  Metformin dat ook in Nederland op de markt is, al wordt het daar alleen voorgeschreven aan diabetespatiënten. Proefdieren gingen er 20% langer van leven, mensen ook? Men weet het niet.

Ontdekking 7: De Methusalem- muis

Net voordat-ie vijf jaar werd is GHR-KO 11C gestorven - van ouderdom. Hij was de oudste muis die er ooit op deze wereld heeft rondgelopen. Volgens professor Bartke uit de staat Illinois die deze muis 'maakte' staan die vijf jaar gelijk aan een mensenleven van 180-200 jaar. Bartke kreeg hiervoor eind september 2003 in Londen de Methusalem-prijs, een geldbedrag voor de onderzoeker met de langst-levende muizen.

De muis van Bartke mist een gen waardoor hij minder groeihormoon maakte en als gevolg daarvan zijn leven lang piepklein bleef. Het dier was verder gezond.

Er is ook een prijs voor het weer jong maken van een oude muis. De onderzoekers hopen dat het publiek door dergelijke ontdekkingen met muizen meer ondersteuning zal geven aan verouderingsonderzoek. De prijs wordt ondersteund door de mensen van de X-prijs die onlangs werd uitgereikt aan het bedrijf  dat de eerste private ruimtevlucht organiseerde. Er is inmiddels een half miljoen dollar beschikbaar, maar het bedrag groeit snel.

Ontdekking 8: Een lijk geeft geen licht in het donker

Volgens de Engelse onderzoeker Aubrey de Grey wordt het verouderingsonderzoek nodeloos ingewikkeld gemaakt. Iedereen is maar op zoek naar 'Het Geheim' van de veroudering, zo moppert hij, en dat hoeft helemaal niet. We kunnen ook paard rijden zonder Het Geheim van Het Paard te kennen.  Volgens De Grey - hij ziet er uit als Rapsoetin - maar hij wordt uiterst serieus genomen, weten we al decennia dat er bij veroudering zeven processen plaats vinden. Als we die kunnen omkeren zijn we feitelijk aan het verjongen,  zo stelt hij.

Bijvoorbeeld: als  gevolg van de veroudering ontstaan er in het lichaam een soort 'zakjes' met giftige onafbreekbare afvalstoffen. Die afvalstoffen dragen op allerlei manier bij aan het ouderdomsleed. Wie ze weg krijgt zou daardoor verjongen.

Toevalligerwijs zijn deze afvalstoffen fluorescent, ze geven licht in het donker. De Grey stelde zichzelf half grappenmakend de vraag hoe  het dan kan dat het kerkhof 's nachts geen licht geeft. Blijkbaar zitten er in de grond bacteriën die deze lichtgevende stoffen  - waar de lijken vol mee moeten zitten - wel af kunnen breken. Hij slaagde er in om deze bacteriën te vinden. Nu doet hij pogingen om  de genen van deze bacteriën bij de mens in te bouwen, zodat ook mensen deze gifstoffen kunnen afbreken en aldus verjongen. Voor de overige zes verouderingsprocessen heeft hij vergelijkbare plannen.

Is dit nu allemaal wel zo aantrekkelijk?

Als je mensen vraagt: zou je langer willen leven dan zeggen ze: ja,  maar alleen met behoud van gezondheid. Tot nu toe is dat deels mislukt: we zijn door de moderne medische ontwikkelingen wel stukken langer gaan leven en dat is natuurlijk winst, maar voor velen is het einde nog immer gruwelijk. Voor die mensen bestaat er gelukkig de mogelijkheid van euthanasie, maar voordat het zo ver is heb je al heel wat geleden. Wetenschappelijk onderzoek naar verjonging lijkt de enige uitweg, ook om de aankomende pensioenramp te voorkomen, want in een verjongde wereld blijven mensen fit en aan het werk.

Hoewel veel mensen negatief reageren op deze ontwikkelingen is toch de verwachting dat een groot deel van hun bezwaren zal verdampen als de verjongingspil er daadwerkelijk  is. Als je daardoor je rimpels kunt laten verdwijnen of je weer fit gaat voelen wordt het vast en zeker heel druk bij de drogist of apotheek. Vanuit streng religieuze kring wil men dit soort ontwikkelingen graag tegenhouden (president Bush bijvoorbeeld), maar er zijn genoeg landen die wel ruimte aan dit soort onderzoek willen geven.. Er komen signalen dat deze ontwikkelingen in China een enorme vlucht aan het nemen zijn. Deze trend is niet te stoppen, en het is daarom belangrijk er nu reeds over de discussiëren.

Overigens betekent (veel) langer leven niet dat we onsterfelijk worden, maar doosoorzaken als kanker en hart- en vaatziekten zullen worden vervangen door: moord en ongelukken en zelf verkozen euthanasie.

Deskundigen verwachten overigens niet dat overbevolking een belangrijk probleem zal worden, lang levende mensen maken namelijk minder kinderen, dus het milieu loopt geen gevaar. Wel vrezen sommigen voor een oorlog over het bezit van verjongingstechnologie.

Een ander probleem dat veel mensen opperen is verveling…. Ben ik straks 200 jaar met die man/vrouw getrouwd? Kunt U zingeven aan zo'n lang leven? Die vraag stelden we ons niet toen de uitvinding van antibiotica e.d. ons leven plots 30 jaar langer maakten, maar de vraag is reeel.  Het zal niet voor iedereen even eenoudig zijn om al die tijd te vullen, maar op  dit moment sterven de meeste mensen juist te vroeg. Ze zouden een vermogen geven als ze nog wat tijd  met hun kinderen of partner konden doorbrengen of nog zouden kunnen doorwerken en pas later zelf het moment van hun dood  kunnen uitkiezen.

Ontwikkeling van de levensverwachting.

Op het ogenblik is de levensverwachting bij geboorte van Nederlandse  meisjes ongeveer 80 jaar, van jongens 76.

Een rondje langs 60 wetenschappers over de hele wereld met de vraag wat is de levensverwachting van iemand die geboren wordt in 2100 leverde het volgende staatje op:

 

NaamAdresGemiddelde levensverwachting 2100
Heinz OsiewaczGoethe University, Frankfurt/Main75
Alan HipkissKings College Univ. of London80
Rajindar SohalUniversity of Southern California80
Bengt WinbladKarolinska Institutet, Stockholm 83
Morris RocksteinUniv of Miami (em)85
Georg Wick Universiteit van Innsbruck 85
Vincent Monnier, Case Western Reserve University90
A. SancarUniversity of North Carolina 90
J.Mueller-Hoecker Ludw-Maximilians U Munchen90
Lester PackerUniversity of California, Berkeley90
Giuseppe Attardi California Institute of Technology90
Gino Cortopassi University of California in Davis90
Nikki Holbrook, Ph.DGerontology Res. C.NIA Baltimore90
Tom KirkwoodUniversity of Newcastle90
Steven Aust Utah State University90
David GershonTechnion Israel90
James W Curtsinger.University of Minnesota90
Sten OrreniusKarolinska Institutet, Stockholm90
l. Mathias JuckerUniversity of Basle92
John WilmothUniversity of California, Berkeley. 95
Judd M AikenUniversity of Wisconsin95
Thomas von ZglinickiUniversity of Newcastle95
Richard JC Adelman University of Michigan100
Arlan RichardsonUniversity of Texas 100
Jaime Miquel NASA (emeritus)100
Eino HeikkinenUniversity Jyvaskyla Finland100
Andrus ViidikUniversity of Aarhus, Denmark.100
Denham HarmanUniversity of Nebraska100
Barry Halliwell University of Singapore100
Steven N.Austad Unversity of Idaho 100
Robert ArkingWayne state University100
Paula BickfordUniversity of Colorado100
Kenichi KitaniNational Inst. of Longevity Sciences, Japan100
George Roth F. Scott Key Center Baltimore100
Hans JoenjeVrije Universiteit Amsterdam, 100
Jim VaupelMax Planck Institut102
J. H HoeijmakersErasmus Univ. Rotterdam105
Ben van Houten NIEHS North Carolina105
Balz FreiOregon State University110
Dick KnookCentr v Verouderingsonderz. TNO Leiden110
H. NiedermullerVeterinaire Universitaet Wenen110
Vincent CristofaloThomas Jefferson University120
Vladimir N Anisimov,.Petrov Rsrch Inst  St Petersburg 120
Brian ClarkUniversity Aarhus DK120
Michael R Rose.University of California in Irvine 130
Richard Weindruch Universiteit van Wisconsin130
Vladimir KhavinsonInst of Bioregulation and Gerontology St Petersburg, Rusland130
Shripad TuljapurkarMountain View Research Calif130
Claudio FranceschiUniversita di Bologna150
Olivier ToussaintUniversiteit van Namen170
Elizabeth BlackburnUniv Calif. San Francisco175
Alexandre SidorenkoUN Progr. Aging200
Jan Vijg San Antonio Cancer Institute, Texas200
Gordon LithgowUniversity of Manchester200
Simon MelovBuck's Age Research Inst Calif.200
Michael FosselUniversity of Michigan500
Roy WalfordUniversity of California in Los Angeles600
Joao Pedro MagalhaesUniversiteit van Namen1200
Robert BradburyOnafhankelijk deskundige2100
Aubrey de GreyUniversity of Cambridge5000
Gemiddeld 292.70